Groźba karalna – co grozi sprawcy i jakie masz prawa

Czym jest groźba karalna?

Zgodnie z art. 190 Kodeksu karnego, kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w osobie, do której została skierowana lub której dotyczy, uzasadnioną obawę, że będzie spełniona, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Kluczowe elementy tego przestępstwa to:

• Treść groźby – musi dotyczyć popełnienia przestępstwa (np. pobicia, zabójstwa, podpalenia, zniszczenia mienia).
• Adresat groźby – może być skierowana do osoby bezpośrednio lub dotyczyć osoby jej najbliższej.
• Uzasadniona obawa – groźba musi wzbudzić w pokrzywdzonym realną obawę jej spełnienia.

Kiedy groźba staje się przestępstwem?

Nie każda wypowiedź o negatywnym charakterze jest groźbą karalną. Aby można było mówić o przestępstwie, muszą być spełnione określone warunki.

Forma groźby

Groźba może być wyrażona w dowolnej formie – słownie, pisemnie, za pomocą gestów, a także poprzez wiadomości SMS, e-mail czy w mediach społecznościowych. Forma nie ma znaczenia dla kwalifikacji prawnej – liczy się treść i skutek w postaci wzbudzenia obawy.

Uzasadniona obawa

To najważniejszy element przestępstwa groźby karalnej. Groźba musi wzbudzić w pokrzywdzonym uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Sąd ocenia, czy w danych okolicznościach przeciętny człowiek uznałby groźbę za realną. Bierze się pod uwagę:

• Relację między sprawcą a pokrzywdzonym.
• Wcześniejsze zachowanie sprawcy.
• Okoliczności wypowiedzenia groźby.
• Możliwości sprawcy do spełnienia groźby.

Groźba wypowiedziana w emocjach podczas kłótni niekoniecznie będzie przestępstwem, jeśli pokrzywdzony wiedział, że sprawca nie jest zdolny do jej spełnienia. Z drugiej strony, spokojna, przemyślana groźba może być znacznie bardziej przerażająca.

Groźby w internecie

Szczególnie często groźby pojawiają się w internecie – w komentarzach, wiadomościach prywatnych, na forach dyskusyjnych. Wiele osób błędnie uważa, że anonimowość w sieci chroni przed odpowiedzialnością. To nieprawda.

Ściganie gróźb internetowych

Groźby wypowiedziane online są traktowane tak samo jak groźby wyrażone twarzą w twarz. Organy ścigania dysponują narzędziami do ustalenia tożsamości osoby posługującej się anonimowym kontem. Dostawcy usług internetowych są zobowiązani do współpracy z policją i prokuraturą.

Dowody cyfrowe

W przypadku gróźb internetowych kluczowe jest zabezpieczenie dowodów. Należy:

• Zrobić zrzuty ekranu wiadomości wraz z datą i godziną.
• Zachować całą korespondencję – nie usuwać wiadomości.
• Zapisać adres URL strony, na której pojawiła się groźba.
• Zgłosić treść administratorowi platformy.

Kary za groźby karalne

Przestępstwo groźby karalnej jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli wymierzona kara nie byłaby surowsza od roku pozbawienia wolności, sąd może zamiast niej orzec grzywnę albo karę ograniczenia wolności (art. 37a k.k.). Sąd wybiera więc między:

• Grzywną – najłagodniejsza kara, stosowana przy mniejszej społecznej szkodliwości czynu.
• Ograniczeniem wolności – obowiązek wykonywania nieodpłatnej pracy lub potrącenia z wynagrodzenia.
• Pozbawieniem wolności do lat 3 – najsurowsza kara, stosowana przy poważniejszych groźbach lub recydywie.

W takich sprawach pomocny bywa adwokat od spraw karnych w Warszawie. Sąd przy wymiarze kary bierze pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym charakter groźby, jej intensywność, skutki dla pokrzywdzonego, a także postawę sprawcy i jego dotychczasową karalność.

Ściganie na wniosek

Przestępstwo groźby karalnej jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że co do zasady policja i prokuratura nie podejmą działań z własnej inicjatywy – konieczne jest złożenie wniosku przez osobę pokrzywdzoną. Postępowanie można jednak wszcząć i prowadzić bez wniosku, jeżeli zachodzi duże prawdopodobieństwo, że pokrzywdzony nie złożył go z obawy przed odwetem, albo jeżeli przemawia za tym interes społeczny; toczy się ono wtedy z urzędu aż do prawomocnego zakończenia (art. 12 par. 4 k.p.k.). Wniosek można cofnąć, w postępowaniu przygotowawczym za zgodą prokuratora, a w postępowaniu sądowym za zgodą sądu, aż do zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Jeżeli akt oskarżenia wniósł prokurator, cofnięcie wniosku po rozpoczęciu przewodu sądowego jest skuteczne tylko wtedy, gdy nie sprzeciwi się temu prokurator obecny na rozprawie lub posiedzeniu. Ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne.

Prawa osoby pokrzywdzonej

Jeśli padliście Państwo ofiarą groźby karalnej, przysługuje Wam szereg praw:

• Prawo do złożenia zawiadomienia – na policji lub w prokuraturze.
• Prawo do informacji – o przebiegu postępowania i podjętych czynnościach.
• Prawo do udziału w postępowaniu – jako oskarżyciel posiłkowy w procesie karnym.
• Prawo do odszkodowania – za szkodę majątkową lub zadośćuczynienie za krzywdę.
• Prawo do ochrony – w szczególnych przypadkach możliwe jest objęcie ochroną policyjną.

Nakaz opuszczenia mieszkania

W przypadku gróźb ze strony osoby wspólnie zamieszkującej (np. partnera), policja może wydać osobie stosującej przemoc domową, która stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia pokrzywdzonego, nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania oraz zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego (art. 15aa i 15aaa ustawy o Policji). Sąd lub prokurator może z kolei oddać podejrzanego lub oskarżonego pod dozór Policji z zakazem kontaktowania się i zbliżania się do pokrzywdzonego (art. 275 par. 2 k.p.k.). To środek zapobiegawczy, który może być stosowany jeszcze przed wydaniem wyroku.

Obrona w sprawach o groźby

Osoby oskarżone o groźby karalne mają prawo do obrony. Najczęstsze linie obrony to:

• Brak uzasadnionej obawy – wykazanie, że pokrzywdzony nie mógł realnie obawiać się spełnienia groźby.
• Kontekst wypowiedzi – groźba wypowiedziana w emocjach, bez zamiaru jej spełnienia.
• Prowokacja – zachowanie pokrzywdzonego przyczyniło się do reakcji oskarżonego.
• Błędna interpretacja – słowa nie miały charakteru groźby, zostały źle zrozumiane.

Każda sprawa jest indywidualna i wymaga szczegółowej analizy okoliczności. Nawet jeśli doszło do wypowiedzenia słów mogących stanowić groźbę, istnieją możliwości skutecznej obrony.

Kiedy skorzystać z pomocy adwokata?

W sprawach dotyczących groźby karalnej pomoc adwokata jest zalecana zarówno dla pokrzywdzonych, jak i oskarżonych:

• Otrzymaliście groźby i chcecie podjąć kroki prawne.
• Zostaliście oskarżeni o groźby i potrzebujecie obrony.
• Groźby pochodzą od osoby wspólnie zamieszkującej.
• Groźby są kierowane systematycznie (stalking).
• Nie wiecie, jak zabezpieczyć dowody w sprawie.
• Chcecie dochodzić odszkodowania lub zadośćuczynienia.

Doświadczony adwokat pomoże ocenić, czy dana sytuacja spełnia przesłanki przestępstwa, zgromadzić niezbędne dowody oraz skutecznie reprezentować Państwa interesy – czy to jako pokrzywdzonego dochodzącego sprawiedliwości, czy jako oskarżonego realizującego prawo do obrony.