Sprawdź w kilka sekund, po ilu latach przedawnia się karalność przestępstwa — czyli kiedy sprawca przestaje ponosić odpowiedzialność karną i nie można go już skazać. Kalkulator stosuje terminy z art. 101 Kodeksu karnego oraz mechanizm ich wydłużenia z art. 102 k.k. (wszczęcie postępowania).
Wynik jest orientacyjny. O tym, czy w konkretnej sprawie doszło do przedawnienia, decydują szczegóły: dokładna kwalifikacja czynu, moment popełnienia, ewentualny skutek należący do znamion oraz to, czy i kiedy wszczęto postępowanie. Ocenę zawsze warto potwierdzić z adwokatem.
Kalkulator dotyczy przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego. Prowadzimy sprawy karne na każdym etapie — jeśli masz wątpliwości, czy Twoja sprawa się przedawniła, skontaktuj się z kancelarią. Pełne omówienie tematu znajdziesz w artykule „Przedawnienie karalności – po ilu latach sprawa się przedawni?".
Oblicz termin przedawnienia
Wybierz, jak surowo zagrożony jest dany czyn (o tym, czy czyn jest zbrodnią, decyduje dolna granica, a przy występkach górna granica ustawowego zagrożenia karą), wskaż datę popełnienia i zaznacz, czy wszczęto już postępowanie.
Nie masz pewności, czy sprawa się przedawniła?
Przedawnienie bywa kluczowym argumentem obrony — ale jego ocena wymaga precyzyjnej kwalifikacji czynu i analizy akt (kiedy dokładnie i w sprawie jakiego czynu wszczęto postępowanie). Kancelaria adwokacka mec. Zbigniewa Romana w Warszawie prowadzi sprawy karne na każdym etapie — od postępowania przygotowawczego po obronę przed sądem i kasację.
Na czym opiera się kalkulator — podstawa prawna
Terminy przedawnienia karalności określa art. 101 § 1 Kodeksu karnego. Im surowsza kara grozi za dany czyn, tym dłuższy termin:
- 40 lat — gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa (art. 148 § 1-3 k.k.).
- 20 lat — gdy czyn stanowi inną zbrodnię (przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata).
- 15 lat — gdy czyn jest występkiem zagrożonym karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat.
- 10 lat — gdy czyn jest występkiem zagrożonym karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata.
- 5 lat — w pozostałych przypadkach (występki zagrożone karą do 3 lat pozbawienia wolności, grzywną albo ograniczeniem wolności).
Bieg terminu liczy się od czasu popełnienia czynu. Jeżeli do znamion przestępstwa należy skutek (np. śmierć pokrzywdzonego), termin biegnie od chwili jego nastąpienia. Przy przestępstwie popełnionym w czasie dłuższym niż jeden dzień bieg przedawnienia rozpoczyna się z upływem ostatniego dnia, w którym sprawca swoim zachowaniem wypełniał znamiona przestępstwa (art. 101 § 3a k.k.).
Mechanizm wydłużenia reguluje art. 102 k.k.:
„Jeżeli w okresie, o którym mowa w art. 101, wszczęto postępowanie, karalność przestępstw określonych w art. 101 § 1 ustaje z upływem 10 lat […] od zakończenia tego okresu."
Oznacza to, że dla przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego wszczęcie postępowania w trakcie biegu podstawowego terminu wydłuża przedawnienie o kolejne 10 lat. Przykład: rozbój (art. 280 § 1 k.k.) ma podstawowy termin 15 lat — po wszczęciu postępowania przedawni się dopiero po 25 latach od popełnienia czynu. Pełne omówienie z przykładami znajdziesz w artykule „Przedawnienie karalności – po ilu latach sprawa się przedawni?".
Kalkulator dolicza też okres od 31 marca do 15 maja 2020 r., w którym przedawnienie karalności nie biegło (art. 15zzr ust. 6 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych). Dotyczy to także czynów popełnionych wcześniej, jeżeli ich karalność nie ustała przed 31 marca 2020 r. (uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 14 września 2022 r., sygn. I KZP 9/22); dla czynu popełnionego w tym okresie termin biegnie od 16 maja 2020 r. Nie dolicza natomiast okresu z art. 15zzr1 ust. 1 tej ustawy, obowiązującego od czerwca 2021 r. do września 2023 r., bo Trybunał Konstytucyjny uznał ten przepis za niezgodny z Konstytucją (wyrok z 12 grudnia 2023 r., sygn. P 12/22, Dz.U. z 2023 r. poz. 2740).
Najczęstsze pytania o przedawnienie karalności
Po ilu latach przedawnia się przestępstwo w Polsce?
Zależnie od wagi czynu — od 5 do 40 lat (art. 101 § 1 k.k.). Najczęstsze występki przedawniają się po 5 lub 10 latach, poważniejsze po 15 latach, zbrodnie po 20 latach, a zbrodnia zabójstwa po 40 latach. Jeżeli w tym czasie wszczęto postępowanie, termin wydłuża się o kolejne 10 lat (art. 102 k.k.).
Czym różni się przedawnienie karalności od przedawnienia wykonania kary?
Przedawnienie karalności (art. 101–102 k.k.) dotyczy etapu przed prawomocnym wyrokiem — po jego upływie nie można już skazać sprawcy. Przedawnienie wykonania kary (art. 103 k.k.) dotyczy kary już orzeczonej prawomocnym wyrokiem, której z czasem nie można wykonać. To dwie odrębne instytucje.
Czy wszczęcie postępowania zawsze wydłuża przedawnienie?
Wydłużenie z art. 102 k.k. działa tylko wtedy, gdy postępowanie wszczęto w trakcie biegu podstawowego terminu. Od 2 marca 2016 r. art. 102 k.k. wymaga jedynie, aby w tym okresie wszczęto postępowanie, więc wystarczy wszczęcie śledztwa lub dochodzenia „w sprawie" (in rem), bez przedstawienia zarzutów konkretnej osobie.
Czy są przestępstwa, które się nie przedawniają?
Tak. Zgodnie z art. 105 k.k. przedawnieniu nie ulegają zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości i przestępstwa wojenne, a także niektóre umyślne przestępstwa zabójstwa, ciężkiego uszkodzenia ciała, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności ze szczególnym udręczeniem popełnione przez funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków. Nie przedawniają się również wymienione w art. 105 pkt 3-6 k.k. przestępstwa związane ze zgwałceniem z art. 197 § 4 lub 5 k.k., m.in. zgwałcenie małoletniego poniżej 15 lat albo zgwałcenie ze szczególnym okrucieństwem.
Od kiedy liczy się termin przedawnienia?
Co do zasady od czasu popełnienia czynu. Gdy do znamion przestępstwa należy skutek — od chwili jego nastąpienia. Przy przestępstwie popełnionym w czasie dłuższym niż jeden dzień termin biegnie od upływu ostatniego dnia, w którym sprawca swoim zachowaniem wypełniał znamiona przestępstwa (art. 101 § 3a k.k.). W przypadku niektórych przestępstw popełnionych na szkodę małoletniego bieg przedawnienia nie może zakończyć się wcześniej niż po ukończeniu przez pokrzywdzonego określonego wieku (art. 101 § 4 k.k.) — tych szczególnych zasad kalkulator nie uwzględnia.
